Nhiều startup giao hàng khi mới thành lập thường tập trung vào việc sở hữu càng nhiều phương tiện càng tốt. Tuy nhiên trên thực tế, số lượng xe không phải yếu tố quyết định thành công. Điều quan trọng hơn là khả năng khai thác đội xe hiệu quả.
Không ít doanh nghiệp đầu tư lớn vào phương tiện nhưng lại gặp khó khăn vì chi phí vận hành cao, tỷ lệ xe hoạt động thấp hoặc không tối ưu được lộ trình giao hàng. Kết quả là doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không tăng tương ứng.
Đối với startup, xây dựng đội xe nên được xem là bài toán hiệu quả vận hành thay vì bài toán quy mô.
Ưu tiên đầu tiên: Xác định đúng mô hình giao hàng
Trước khi đầu tư phương tiện, doanh nghiệp cần trả lời một câu hỏi quan trọng:
Mình đang phục vụ loại khách hàng nào?
Mỗi mô hình kinh doanh sẽ có nhu cầu vận chuyển khác nhau:
- Thương mại điện tử
- Hàng tiêu dùng nhanh (FMCG)
- Nhà thuốc
- Thực phẩm
- Chuyển phát nhanh
- Vật tư kỹ thuật
- Bán lẻ đa kênh
Nếu không xác định rõ thị trường mục tiêu, startup rất dễ lựa chọn sai phương tiện và phát sinh nhiều chi phí không cần thiết.
Một đội xe hiệu quả phải được xây dựng dựa trên nhu cầu vận chuyển thực tế của khách hàng.
Tối ưu chi phí vận hành ngay từ đầu
Sai lầm phổ biến của nhiều startup logistics là chỉ quan tâm đến giá mua phương tiện mà bỏ qua tổng chi phí vận hành.
Trên thực tế, chi phí khai thác dài hạn mới là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận.
Các khoản cần được tính toán gồm:
- Nhiên liệu
- Bảo dưỡng
- Bảo hiểm
- Nhân sự
- Khấu hao phương tiện
- Chi phí quản lý
Một chiếc xe có giá đầu tư thấp nhưng chi phí vận hành cao đôi khi lại khiến doanh nghiệp tốn kém hơn trong nhiều năm khai thác.
Do đó, startup cần xây dựng bài toán chi phí tổng thể thay vì chỉ nhìn vào giá mua ban đầu.
Lựa chọn phương tiện phù hợp với môi trường hoạt động
Hiện nay phần lớn nhu cầu giao hàng tập trung tại các đô thị lớn.
Đặc điểm của môi trường này là:
- Đường hẹp
- Mật độ giao thông cao
- Nhiều điểm giao nhận
- Tần suất vận chuyển lớn
Trong bối cảnh đó, các phương tiện có kích thước vừa phải, linh hoạt và dễ tiếp cận khu dân cư thường mang lại hiệu quả khai thác tốt hơn.
Thay vì chỉ tập trung vào tải trọng, startup cần cân nhắc đến khả năng vận hành thực tế và số lượng đơn hàng xử lý mỗi ngày.
Dữ liệu quan trọng hơn kinh nghiệm
Trước đây nhiều doanh nghiệp điều phối xe dựa trên kinh nghiệm cá nhân. Tuy nhiên khi quy mô hoạt động tăng lên, phương pháp này thường không còn hiệu quả.
Startup nên sớm ứng dụng các công cụ quản lý giúp theo dõi:
- Hiệu suất phương tiện
- Quãng đường vận hành
- Thời gian giao hàng
- Chi phí mỗi chuyến
- Tỷ lệ giao hàng thành công
Những dữ liệu này giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác hơn thay vì vận hành theo cảm tính.
Đây cũng là nền tảng để mở rộng quy mô trong tương lai.
Xây dựng đội xe linh hoạt thay vì quá lớn
Nhiều startup nghĩ rằng càng nhiều xe càng dễ phát triển.
Thực tế lại hoàn toàn ngược lại.
Ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp nên tập trung xây dựng đội xe tinh gọn với hiệu suất khai thác cao.
Một đội xe nhỏ nhưng hoạt động liên tục thường hiệu quả hơn một đội xe lớn nhưng tỷ lệ sử dụng thấp.
Chiến lược phù hợp là:
- Tăng hiệu suất mỗi phương tiện
- Tối ưu số đơn trên mỗi chuyến
- Tăng tỷ lệ sử dụng xe
- Mở rộng theo nhu cầu thực tế
Điều này giúp startup giảm áp lực tài chính và kiểm soát rủi ro tốt hơn.
Giao hàng chặng cuối là thị trường cần được quan tâm
Sự phát triển của thương mại điện tử đang khiến giao hàng chặng cuối trở thành phân khúc có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong logistics.
Khách hàng hiện nay kỳ vọng:
- Giao hàng trong ngày
- Giao hàng theo giờ
- Theo dõi đơn hàng trực tuyến
- Nhận hàng nhanh chóng
Điều đó đồng nghĩa với việc đội xe phải được tổ chức theo hướng linh hoạt và phản ứng nhanh với nhu cầu thị trường.
Đây là cơ hội rất lớn cho các startup biết tối ưu vận hành ngay từ đầu.
Vận tải xanh sẽ là lợi thế trong tương lai
Một xu hướng đáng chú ý hiện nay là sự dịch chuyển sang các giải pháp vận tải xanh.
Không chỉ giúp giảm chi phí năng lượng, các phương tiện thân thiện với môi trường còn góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu và đáp ứng xu hướng phát triển bền vững.
Trong tương lai, nhiều doanh nghiệp giao nhận sẽ không chỉ cạnh tranh về tốc độ mà còn cạnh tranh về hiệu quả vận hành và khả năng giảm phát thải.
Startup nào chuẩn bị sớm cho xu hướng này sẽ có nhiều lợi thế hơn khi thị trường phát triển.
Đối với startup logistics, xây dựng đội xe giao hàng không đơn thuần là mua phương tiện mà là xây dựng một hệ thống vận hành hiệu quả. Việc lựa chọn đúng mô hình kinh doanh, tối ưu chi phí, ứng dụng công nghệ và khai thác đội xe linh hoạt sẽ quyết định khả năng tăng trưởng trong dài hạn.
Trong bối cảnh giao hàng ngày càng cạnh tranh, startup nào tập trung vào hiệu suất thay vì quy mô sẽ có nhiều cơ hội phát triển bền vững và tạo lợi thế trên thị trường.
